In de oudste beschavingen vinden we telkens de oerfiguur van de grote moeder. In deze wereldorde was het geestelijk-mannelijk principe, voortgebracht door de moedergodin, nog volledig ondergeschikt aan het vrouwelijke. Ook de Griekse scheppingsmythologie beschrijft het ontstaan van Gaia en Eros uit Chaos. Chaos is de oorspronkelijke, onmetelijke, kosmische oerruimte, zonder goddelijke eigenschappen of attributen. Gaia is de verschijning van de moedergodin, moeder Aarde en symboliseert de planeet op zich, als ook haar vruchtbaarheid. Eros is de universele kracht van aantrekking. Uit zijn invloed, een macht die zelfs de goden gebiedt en dwingt, komen alle entiteiten, energieën en gebeurtenissen voort. Later wordt hij de god van de liefde.

Gaia brengt Pontos, de zee en Oeranos, de hemel voort. Zij deelt haar rijk met Pontos en maakt Oeranos in grootsheid aan zichzelf gelijk, zodat hij haar geheel bedekt. Hij vertegenwoordigt de beweging en is zichtbaar aan de nachtelijke hemel waar de sterren opkomen en ondergaan. Zo ontstaat een mannelijke, scheppende kracht uit een oorspronkelijke vrouwelijke kracht.


De oervaderen: Oeranos, Kronos en Zeus

Gaia en Oeranos, aardemoeder en hemelvader, zijn de grote godin en god van de oude wereld. De vereniging van Gaia en Oeranos bracht de machtige Titanen en vele andere wezens voort. Maar Gaia raakt uitgeput onder de onvermoeibare geslachtsdrift van Oeranos en smeekt haar kinderen haar van deze dwang te verlossen. Het was de titaan Kronos die van zijn moeder een sikkel krijgt die zij uit metaal uit haar eigen schoot heeft gevormd en daarmee zijn vader ontmant. Hij neemt de heerschappij van zijn vader over en trouwt met zijn zuster Rhea.

Saturnus 3Maar hij leeft in angst, want hem is voorspeld, dat ook hij op een dag door een van zijn zoons van de troon gestoten zou worden. Daarom verslindt hij al zijn kinderen, om zo het onheil af te wenden en zijn machtspositie zeker te stellen. Maar door een list van zijn vrouw overleeft Zeus. Zij geeft hem een in doeken gewikkelde steen en Zeus groeit in een berggrot op Kreta op. Als hij volwassen is, gaat hij naar zijn vader en geeft hem een braakmiddel van Metis, dat hem dwingt al zijn verslonden kinderen weer uit te spugen. Ook bevrijdt hij de Cyclopen, die als dank bliksemschichten voor hem smeden. Daarmee en de hulp van zijn broers brengt hij na een hevige strijd zijn vader ten val. Kronos wordt verbannen naar de Tartaros, het donkerste deel van de onderwereld en Zeus neemt Metis tot vrouw. Als dank voor de hulp deelt hij de wereldheerschappij met zijn broers. Hades krijgt de onderwereld en Poseidon de heerschappij over de zee.

Saturnus (Kronos) is een synoniem voor castratie geworden. Zijn mythologische verhaal laat zien hoe de hemelse energie (Oeranos) afgesneden wordt en hoe hij vervolgens zijn eigen creatieve scheppingen het recht op leven ontneemt. Maar de mythe beschrijft ook dat deze processen door vrouwen mogelijk gemaakt en geïnitieerd worden. In de eerste plaats zet zijn moeder Gaia ‑ de vrouw van Oeranos ‑ hem ertoe aan zijn vader te ontmannen en ze geeft hem daartoe ook de middelen. Vervolgens bewerkstelligt Rhea, de moeder van zijn zoon Zeus ‑ de vrouw van Kronos ‑ door haar list hun zoon Zeus van de verslindzucht van zijn vader te redden, dat Kronos' machtspositie bedreigd wordt en tenslotte is de hulp van Metis ‑ de vrouw van Zeus ‑ nodig om de broers en zusters van Zeus te bevrijden en samen hun vader te overwinnen.


Saturnus 1Van vader op zoon

Het uit de macht zetten van de vader (Oeranos) door de zoon (Kronos) herinnert aan het oude matriarchale ritueel van de jaarkoning, waarin de voortdurende verjonging van het mannelijke principe (door het vrijwillige offer van aftreden en plaats maken voor de nieuwe jaarkoning) borg stond voor het doorgeven en instandhouden van het leven van geslacht op geslacht. In dit beeld is Kronos de jonge koning die nu de plaats inneemt naast de godin / moeder. Het uitvoeren van dit ritueel maakt hem tot representant van het matriarchaat. Ervan uitgaande dat de Griekse mythologie ook de ondergang van het matriarchaat in beelden beschrijft, hoort Kronos nog tot de zonen van de vrouwelijke lijn. Aan het oude en een verdwijnend wereldbeeld gebonden, staat hij in voor wat tot dan toe goed en gangbaar was. Maar hij volgt het oude ritueel niet tot in alle consequenties en weigert het vrijwillige offer, aan het eind van zijn machtsperiode plaats te maken voor zijn opvolger. Dat maakt hem onvermijdelijk tot de tiran die hij zojuist overwonnen had. Op het moment dat het ritueel dat hij zelf uitvoerde op hemzelf voltrokken zou moeten worden, zegt hij nee. Dit deel van de overeenkomst vreest hij en hij wil zijn machtspositie behouden. Met een been in het oude matriarchale systeem ziet hij de voordelen van het nieuwe en hij staat ertussen, zonder voor het een of het ander een keuze te maken. Daarmee wordt Kronos ook een personificatie van de twijfel en van de drempel op zich. Hij is in wezen een tragische figuur, want hij heeft zijn plaats tussen twee werelden: de bekende, maar stervende wereld van het matriarchaat en een krachtig groeiende, maar nog onbekende wereld van het patriarchaat.

En zo staat ook de planeet Saturnus tussen twee werelden en fungeert in de astrologie als wachter op de drempel tussen de persoonlijke en relatief bekende energieën tot en met Jupiter en de bovenpersoonlijke, nieuwe en grotendeels onbekende planeten vanaf Uranus.
En wie van ons kent niet die twijfel die vooral ontstaat in keerpunten en wisseling van de wacht in ons leven, in hele concrete situaties waarin het gaat om de keuze tussen het behoud van het vertrouwde oude en stappen in het onbekende nieuwe?
In dergelijke situaties beheerst Saturnus onze ziel. In kritieke situaties wil hij stabiliteit brengen en daarmee maakt hij het voor ons mogelijk crises te overwinnen. Maar het bestendigen van een bereikte positie of standpunt brengt ook het gevaar van verstarring met zich mee. Verstarring ontstaat echter pas als de uitvoerende macht de verbinding met het levende geheel heeft verloren en de werkzaamheid van andere archetypische krachten onderdrukt.

De mythe beschrijft de relatie tussen het vormgevende, voortbrengende, vrouwelijke principe en het scheppende, initiërende, mannelijke principe als conflictueus. Noch in onszelf, noch in de maatschappij is dit conflict opgelost en de overtuiging van één uiteindelijke duurzame oplossing leidt alleen maar tot verstarring, tirannie en geweld. Maar de strijd tussen deze polen is in wezen wel een eerste voorwaarde voor het bestaansrecht van Saturnus.


De harde werker

De Griekse Kronos is bij de Romeinen Saturnus. Naar de jongere Romeinse overlevering was hij verbannen naar een eiland waar hij onder de zwaarste condities voor zijn eigen levensonderhoud moest zorgen. Maar hij gebruikte al zijn krachten en eerzucht om van die plek een vruchtbaar stuk land te maken. Hij bekwaamde zich in de landbouw en trouwde met Ops, de godin van het rijke graan. Nadat hij vele jaren in ascese, harde arbeid en discipline had geleefd, veranderden zijn angst en verbetenheid langzaam maar zeker in rijpheid en wijsheid. Zo lukte het hem de vruchten van zijn inspanningen te plukken. Dat was het begin van een tijdperk van overvloed, vruchtbaarheid en rijkdom.

Deze mythe laat zien dat in de strijd tussen vertrouwen (Jupiter) en wantrouwen (Saturnus) het vertrouwen overwint en zelfs het wantrouwen zich in groei en wijsheid kunnen omzetten. Een andere boodschap luidt, dat we steeds dat oogsten, wat we zaaien. Als we ons aan de opgaven en plichten van Saturnus onttrekken, dan zal hij ons door 'noodlottige' gebeurtenissen ter verantwoording roepen. Als we echter zijn uitdagingen aannemen, dan worden we uiteindelijk met rijpheid en rijkdom beloond. Alle sprookjes verhalen van dit principe: aan het schier onbereikbare doel, het verslaan van de onoverwinnelijke draak, het vervullen van de onmogelijkste opdracht, het bereiken van het hoogste geluk of de vereniging met de schoonste prins(es) gaat altijd hard werken, ontbering, discipline en het oplossen van moeilijke problemen vooraf.

Saturnus is ook de god van de levenscycli en de tijd. Daarom wordt hij vaak met zandloper en zeis afgebeeld. Daarmee brengt hij tot uitdrukking dat alles zijn tijd heeft en alles ooit onvermijdelijk tot een einde komt. We zien hem ook vaak als een oude gebogen man, in herinnering aan het feit, dat wij mensen met het ouder worden naar de aarde toeneigen om tenslotte na de dood in haar schoot rust te vinden. Het verleden, de ouderdom met zijn beperkingen en gebreken, afscheid en ook het sterven zelf worden door Saturnus belichaamd.
Saturnus 2

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen

Inhoud ©1992 - 2021 Hans Planje
Hans Planje     E:      T: 053-4772532